หากดูเฉพาะอัตราการว่างงาน ญี่ปุ่นอยู่ในกลุ่มค่อนข้างสูง
ฐานข้อมูลตัวชี้วัดการพัฒนาโลก (WDI) ของธนาคารโลกมีข้อมูลอัตราการว่างงานของ 187 ประเทศและดินแดน ค่าล่าสุดของโลกอยู่ที่ 4.79% ส่วนญี่ปุ่นอยู่ที่ 2.45% เมื่อนำมาเรียงจากค่าต่ำสุด ญี่ปุ่นอยู่ในอันดับที่ 24 จาก 187 ประเทศและดินแดน
อันดับต้น ๆ ได้แก่ กาตาร์ (0.13%) กัมพูชา (0.26%) และไนเจอร์ (0.39%) ส่วนปลายอีกด้าน ได้แก่ เอสวาตีนี (34.20%) แอฟริกาใต้ (32.39%) และจิบูตี (26.02%) โดยค่าระหว่างกลุ่มบนกับกลุ่มล่างแตกต่างกันมากกว่า 260 เท่า หากดูเฉพาะตัวชี้วัดนี้ ญี่ปุ่นจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่ “มีคนไม่สามารถหางานทำได้น้อย”
อย่างไรก็ตาม อัตราการมีส่วนร่วมในกำลังแรงงานอยู่อันดับ 80 และแทบไม่ต่างจากค่าของโลก
เมื่อดูอัตราการมีส่วนร่วมในกำลังแรงงานจากชุดข้อมูลเดียวกัน (สัดส่วนของประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไปที่มีงานทำหรือกำลังหางาน) ญี่ปุ่นอยู่ที่ 63.45% หรืออันดับที่ 80 จาก 187 ประเทศและดินแดน สูงกว่าค่าของโลกซึ่งอยู่ที่ 60.98% เพียงเล็กน้อย ตำแหน่งนี้แตกต่างจากเมื่อพิจารณาจากอัตราการว่างงานอย่างมาก
อันดับต้น ๆ ได้แก่ กาตาร์ (87.01%) มาดากัสการ์ (85.50%) และหมู่เกาะโซโลมอน (84.30%) ส่วนอันดับล่าง ได้แก่ เซาตูเมและปรินซิปี (23.34%) จิบูตี (31.74%) และเยเมน (33.10%)
อัตราการว่างงานคือสัดส่วนของ “ผู้ที่ต้องการทำงานและกำลังหางาน แต่ยังไม่ได้งาน” ดังนั้น ผู้ที่ไม่ได้หางานตั้งแต่แรกจึงไม่รวมอยู่ทั้งในตัวส่วนและตัวเศษ ภาวะที่อัตราการว่างงานต่ำทั้งที่อัตราการมีส่วนร่วมในกำลังแรงงานไม่ได้สูง อาจเกิดขึ้นได้ไม่เพียงเพราะ “หางานได้ง่าย” แต่ยังเพราะ “มีคนจำนวนหนึ่งไม่ได้หางาน” ด้วย เราจะมองเห็นภาพรวมของตลาดแรงงานได้ก็ต่อเมื่อพิจารณาตัวชี้วัดทั้งสองควบคู่กัน
รูปแบบการจ้างงานมีความเป็นระบบค่อนข้างมากเมื่อเทียบกับทั่วโลก
ในสัดส่วนของผู้มีงานทำที่ทำงานโดยได้รับค่าจ้างหรือเงินเดือนตามสัญญาจ้าง (สัดส่วนแรงงานรับค่าจ้าง) ญี่ปุ่นอยู่ที่ 90.95% หรืออันดับที่ 17 ค่าของโลกอยู่ที่ 53.59% จึงสูงกว่าเกือบ 40 จุดเปอร์เซ็นต์
อันดับต้น ๆ ได้แก่ กาตาร์ (99.17%) บาห์เรน (97.56%) และคูเวต (96.84%) ส่วนอันดับล่าง ได้แก่ ชาด (8.44%) ไนเจอร์ (10.52%) และเซียร์ราลีโอน (11.19%) ปัจจุบันยังมีประเทศที่ผู้มีงานทำมากกว่า 9 ใน 10 คนประกอบอาชีพอิสระหรือทำงานในครอบครัวอยู่จริง เมื่อมองทั่วโลก การทำงานในฐานะลูกจ้างยังคงเป็นเพียงรูปแบบการทำงาน “ครึ่งหนึ่ง” เท่านั้น
อันดับที่สูงของญี่ปุ่นสะท้อนอย่างมากว่าโครงสร้างอุตสาหกรรมได้ก้าวพ้นการพึ่งพาภาคเกษตรกรรมแล้วหรือไม่ มากกว่าจะสะท้อนว่าตลาดแรงงานมีระบบดีเพียงใด
ความแตกต่างระหว่างชายหญิงอยู่อันดับ 102 จาก 187 ประเทศ ต่ำกว่าค่ากึ่งกลาง
เมื่อดูค่าที่ได้จากการหารอัตราการมีส่วนร่วมในกำลังแรงงานของผู้หญิงด้วยอัตราของผู้ชาย (ยิ่งใกล้ 100 ความแตกต่างระหว่างชายหญิงยิ่งน้อย) ญี่ปุ่นอยู่ที่ 78.21% หรืออันดับที่ 102 ค่าสูงกว่าค่าของโลกซึ่งอยู่ที่ 69.62% แต่เมื่อดูจากอันดับแล้ว ญี่ปุ่นยังต่ำกว่าค่ากึ่งกลาง
อันดับต้น ๆ ได้แก่ บุรุนดี (103.28%) มอลโดวา (100.12%) และเบนิน (96.91%) โดยมีประเทศที่อัตราการมีส่วนร่วมของผู้หญิงใกล้เคียงหรือสูงกว่าผู้ชาย ส่วนอันดับล่าง ได้แก่ อัฟกานิสถาน (7.29%) เยเมน (7.62%) และอิรัก (15.07%)
ในกรณีนี้เช่นกัน ประเทศที่อยู่ในอันดับต้น ๆ ไม่จำเป็นต้องเป็น “ประเทศที่ทำงานได้ง่าย” เสมอไป เนื่องจากในเศรษฐกิจที่มีภาคเกษตรกรรมหรือการประกอบอาชีพอิสระเป็นหลัก อัตราการมีส่วนร่วมของทั้งผู้ชายและผู้หญิงมักออกมาสูง หากจัดอันดับโดยใช้เพียงอัตราการว่างงาน อัตราการมีส่วนร่วม หรือสัดส่วนชายหญิงอย่างใดอย่างหนึ่ง การเปรียบเทียบจะยังคงปะปนระหว่างระดับการพัฒนาเศรษฐกิจกับคุณภาพของงาน
สัดส่วนผู้มีงานทำในภาคอุตสาหกรรมแทบไม่ต่างจากทั่วโลก
สัดส่วนของผู้มีงานทำที่ทำงานในภาคอุตสาหกรรม เช่น การผลิต การก่อสร้าง และเหมืองแร่ อยู่ที่ 23.23% ในญี่ปุ่น หรืออันดับที่ 54 ค่าของโลกอยู่ที่ 23.66% ซึ่งแทบไม่ต่างกัน ดังนั้น ในตัวชี้วัดนี้ญี่ปุ่นจึงอยู่ในระดับค่าเฉลี่ย อันดับต้น ๆ ได้แก่ โอมาน (39.44%) กาตาร์ (38.02%) และบาห์เรน (34.91%) ส่วนอันดับล่าง ได้แก่ ซูดานใต้ (1.67%) บุรุนดี (3.10%) และติมอร์-เลสเต (3.80%)
เมื่อดูจากสัดส่วนองค์ประกอบของผู้มีงานทำ ญี่ปุ่นอยู่ตรงกลางของโลก แม้จะมีภาพลักษณ์ว่าเป็น “ประเทศแห่งการผลิต” เพราะขนาดของอุตสาหกรรมกับสัดส่วนของคนที่ทำงานในอุตสาหกรรมนั้นเป็นคนละเรื่องกัน
สิ่งที่มองเห็นเมื่อเรียงตัวชี้วัดทั้ง 5 รายการ
อันดับของญี่ปุ่นเปลี่ยนแปลงอย่างมากตามตัวชี้วัด
| ตัวชี้วัด | ค่าของญี่ปุ่น | อันดับ (จำนวนประเทศ) |
| อัตราการว่างงาน | 2.45% | อันดับ 24 (187) |
| สัดส่วนแรงงานรับค่าจ้าง | 90.95% | อันดับ 17 (187) |
| สัดส่วนผู้มีงานทำในภาคอุตสาหกรรม | 23.23% | อันดับ 54 (187) |
| อัตราการมีส่วนร่วมในกำลังแรงงาน | 63.45% | อันดับ 80 (187) |
| อัตราการมีส่วนร่วมในกำลังแรงงานของผู้หญิง (เทียบกับผู้ชาย) | 78.21% | อันดับ 102 (187) |
ในด้าน “มีงานทำหรือไม่” และ “สามารถทำงานในฐานะลูกจ้างได้หรือไม่” ญี่ปุ่นอยู่ในอันดับต้น ๆ ส่วนในด้าน “มีคนเข้าสู่ตลาดแรงงานมากเพียงใด” และ “ความแตกต่างระหว่างชายหญิงมีมากเพียงใด” ญี่ปุ่นอยู่ในระดับกลางถึงล่าง สาเหตุที่ไม่สามารถอธิบายตลาดแรงงานด้วยอันดับเดียวได้ ก็เพราะตัวชี้วัดทั้ง 4 รายการนี้วัดคนละเรื่องกัน
เมื่อเปรียบเทียบประเทศต่าง ๆ การดูว่าประเทศนั้นอยู่อันดับเท่าใดในตัวชี้วัดใดจึงไม่สำคัญเท่ากับการดูว่าอันดับเปลี่ยนแปลงมากน้อยเพียงใดระหว่างตัวชี้วัดต่าง ๆ เพราะสิ่งนี้สะท้อนรูปแบบของตลาดแรงงานในประเทศนั้นได้ดีกว่า
แหล่งที่มา
- Unemployment, total (% of total labor force) (ธนาคารโลก ตัวชี้วัดการพัฒนาโลก SL.UEM.TOTL.ZS)
- Labor force participation rate, total (% of total population ages 15+) (ตัวชี้วัดเดียวกัน SL.TLF.CACT.ZS)
- Wage and salaried workers, total (% of total employment) (ตัวชี้วัดเดียวกัน SL.EMP.WORK.ZS)
- Ratio of female to male labor force participation rate (%) (ตัวชี้วัดเดียวกัน SL.TLF.CACT.FM.ZS)
- Employment in industry (% of total employment) (ตัวชี้วัดเดียวกัน SL.IND.EMPL.ZS)
ค่าทั้งหมดอ้างอิงจากปีล่าสุดที่มีการบันทึกของแต่ละตัวชี้วัด (ปี 2025)